BA� ma?�t ca��a mA�u sa??c

Want create site? Find Free WordPress Themes and plugins.

"VA� sao hai mA�u A�a?�t ca??nh nhau la??i ngA?n lA?n thA�nh tia??ng hA?t? Lia��u cA? tha�? tha��c sa�� gia??i thA�ch A�ia�?u A�A?? KhA?ng tha�?. CA�ng nh?� ng?�a�?i ta khA?ng bao gia�? cA? tha�? ha�?c A�?�a�?c pha??i va?? nh?� tha?? nA�o." - Pablo Picasso

18.1

A�Pablo Picasso,A�Ba ng?�a�?i pha�? na�?, s??n da?�u, 1907-1908

A�1.A�A�A�A�A� MA�u sa??c ta�� A�A?u mA� ra?

Lia��u mA�u sa??c cA? pha??i lA� thua��c tA�nh ca��a va??n va?�t trong ta�� nhiA?n nh?� ma��t tha��c ta??i khA?ch quan?

CA?u tra?? la�?i lA� KHA�NG.

A?a�?, da cam, vA�ng, la�?c, lam, chA�m, tA�m cha�� lA� nha�?ng cA?i tA?n con ng?�a�?i A�a?�t ra A�a�? phA?n bia��t ca??m nha?�n ca��a mA�nh va�? sa�� t?�??ng tA?c ca��a A?nh sA?ng va��i va?�t cha??t. KhA?ng ma��t mA�u nA�o ta��n ta??i khA?ch quan trong ta�� nhiA?n. A?nh sA?ng lA� ma��t da??ng nA?ng l?�a�?ng cA? tA�nh nha�� nguyA?n: va��a lA� ha??t la??i va��a lA� sA?ng A�ia��n ta�� va��i cA?c b?�a��c sA?ng khA?c nhau[1]. A?nh sA?ng ta�� nA? khA?ng cA? mA�u sa??c. Pha�� sA?ng A�ia��n ta�� ra??t ra��ng, tra??i dA�i ta�� cA?c sA?ng radio cA? b?�a��c sA?ng ca�? hA�ng trA?m ngA�n km, ta��i cA?c sA?ng tia X, tia gamma va��i b?�a��c sA?ng nga??n h??n 1 pha?�n ngA�n ta�� meter (10-12 m, hay 1 pha?�n ngA�n nanometer, nm). Trong da??i pha�� sA?ng A�ia��n ta�� va��i nha�?ng b?�a��c sA?ng dA�i bA?t ngA?t A�A?, pha?�n pha�� ca��a A?nh sA?ng ma??t ng?�a�?i cA? tha�? nhA�n tha??y cha�� chia??m ma��t pha?�n khA?ng A�A?ng ka�?, ta�� 780 nm xua��ng ta��i 380 nm.

A?nh sA?ng chui vA�o ma??t ng?�a�?i qua tha��y tinh tha�?, ra��i ha��i ta�? trA?n vA�ng ma??c. VA�ng ma??c ga��m hA�ng tria��u ta?? bA�o nha??y quang lA�m nhia��m va�? truya�?n tA�n hia��u nha?�n A�?�a�?c lA?n nA?o qua tha?�n kinh tha�� giA?c. CA?c ta?? bA�o nha??y quang ga��m 2 loa??i lA� cA?c ta?? bA�o que (hay ta?? bA�o ga?�y, hA�nh cA?i que, rod cells) vA� cA?c ta?? bA�o nA?n (hA�nh nA?n, cone cells). Ma��i con ma??t cA? khoa??ng 120 tria��u ta?? bA�o que vA� cha��ng 6 tria��u ta?? bA�o nA?n. CA?c ta?? bA�o que lA�m nhia��m va�? ghi nha?�n thA?ng tin va�? A�a�� sA?ng ta��i, chuya�?n A�a��ng. CA?c ta?? bA�o nA?n ta?�p trung a�Y pha?�n gia�?a vA�ng ma??c. Ma��i ta?? bA�o nA?n cA? cA?c quang sa??c ta�� phA? ha�?p va��i ma��t da??i b?�a��c sA?ng riA?ng bia��t trong pha�� A?nh sA?ng. Khi chA?ng thu A�?�a�?c tA�n hia��u A?nh sA?ng cA? b?�a��c sA?ng phA? ha�?p, chA?ng ta??o ra pha??n a��ng A�ia��n hA?a. CA? 3 loa??i ta?? bA�o nA?n trong ma??t ng?�a�?i pha??n a��ng va��i 3 vA?ng A?nh sA?ng cA? b?�a��c sA?ng dA�i, trung bA�nh, vA� nga??n, la?�n l?�a�?t A�?�a�?c ga�?i lA� cA?c ta?? bA�o nA?n dA�i (long cone cells), trung bA�nh (medium cone cells), vA� nga??n (short cone cells).

A�18.2

H.1 - Pha�� sA?ng A�ia��n ta��

18.3

A�H. 2 - TrA?i: Tia??t dia��n ma??t ng?�a�?i. Pha??i: Tia??t dia��n vA�ng ma??c

CA?c va?�t trong ta�� nhiA?n ta�� chA?ng khA?ng cA? mA�u sa??c, mA� cha�� ha??p tha�?, truya�?n ta??i vA� pha??n xa?? A?nh sA?ng chia??u vA�o chA?ng. VA� tA�nh cha??t ha??p tha�?, truya�?n, vA� pha??n xa?? A?nh sA?ng ca��a va?�t nA�y khA?c tA�nh cha??t nA�y a�Y va?�t khA?c, khi A?nh sA?ng pha??n xa?? ta�� cA?c va?�t khA?c nhau chui vA�o ma??t ta, cA?c ta?? bA�o nA?n vA� que trA?n vA�ng ma??c ghi nha?�n cA?c b?�a��c sA?ng A?nh sA?ng khA?c nhau ta�� cA?c va?�t khA?c nhau. CA?c tA�n hia��u nA�y A�?�a�?c truya�?n ta��i cA?c ta?? bA�o ha??ch (ganglion cells). CA?c ta?? bA�o ha??ch so sA?nh thA?ng tin ta�� cA?c ta?? bA�o nA?n A�a�? xA?c A�a��nh sa�� l?�a�?ng sA?ng A?nh sA?ng ta�� cA?c vA?ng sA?ng nga??n, trung vA� dA�i. Sau A�A? cA?c tA�n hia��u va�? ta�� sa�� gia�?a cA?c vA?ng sA?ng vA� sA?ng - ta��i A�?�a�?c truya�?n qua tha?�n kinh tha�� giA?c lA?n nA?o A�a�? A�?�a�?c xa�� lA? nh?� cA?c mA�u khA?c nhau trong pha�� A?nh sA?ng nhA�n tha??y A�?�a�?c nh?� sau:

18.4

A�H. 3 - B?�a��c sA?ng ca��a cA?c tia A�??n sa??c trong pha�� A?nh sA?ng ma??t ng?�a�?i cA? tha�? nhA�n tha??y

A�VA?ng b?�a��c sA?ng nga??n h??n 380 nm nh?�ng dA�i h??n khoa??ng 10 nm (tia X) lA� vA?ng tia ca��c tA�m (ultraviolet, via??t ta??t UV). VA?ng b?�a��c sA?ng dA�i h??n 750 nm nh?�ng nga??n h??n khoa??ng 3.3 mm lA� vA?ng tia ha��ng ngoa??i (infrared, via??t ta??t IR). Ma??t ng?�a�?i khA?ng nhA�n A�?�a�?c hai vA?ng A?nh sA?ng nA�y song ma��t sa�� A�a��ng va?�t vA� cA?n trA?ng cA? tha�? nhA�n tha??y tia ca��c tA�m hoa?�c ca??m nha?�n A�?�a�?c nhia��t ta�� tia ha��ng ngoa??i.

A?nh sA?ng tra??ng lA� A?nh sA?ng trong A�A? ta??t ca?? cA?c b?�a��c sA?ng trong pha�� ma??t ng?�a�?i nhA�n tha??y hA?a va��i ta�� la�� ba?�ng nhau. Na??u sa�� b?�a��c sA?ng nA�o A�A? nhia�?u h??n, A?nh sA?ng sa?? cA? mA�u nga?? va�? phA�a b?�a��c sA?ng A�A?. VA� tha?? ma��t va?�t cA? mA�u tra??ng (mA�u A�en) khi nA? pha??n chia??u (ha??p tha�?) toA�n ba�� hoa?�c pha?�n la��n A?nh sA?ng chia??u lA?n nA?. LA? cA?y cA? mA�u la�?c vA� chA?ng cA? cA?c sa??c ta�� ha??p tha�? pha?�n b?�a��c sA?ng dA�i (A�a�?) vA� nga??n (lam) trong pha�� A?nh sA?ng vA� cha�� pha??n xa?? cA?c b?�a��c sA?ng trong pha?�n mA�u la�?c (495 - 570 nm) ta��i ma??t ng?�a�?i nhA�n. QuA? trA�nh ha??p tha�? A?nh sA?ng khA?ng cha�� xa??y ra khi A?nh sA?ng ba�� pha??n xa?? ta�� cA?c ba�? ma?�t, mA� ca?? khi A?nh sA?ng chia??u xuyA?n qua cA?c cha??t bA?n trong nh?� cA?c kA�nh la�?c sa??c (filter) hay qua khA?ng khA�, vA� da�? kA�nh la�?c sa??c lam ha??p tha�? cA?c tia A�a�? vA� la�?c. T?�??ng ta�� nh?� va?�y cA?c ta�� ha�?p khA?c nhau ca��a cA?c tia sA?ng khA?c nhau cA? tha�? ta??o ra cA?ng ma��t mA�u nh?� nhau. Do A�A? cA?c mA? hA�nh hA?a sa??c khA?c nhau va?�n cA? tha�? ta??o ra ka??t qua?? nh?� nhau ta�� cA?c mA�u s?? ca??p khA?c nhau.
Ba?�ng cA?ch nA�o mA� cA?c ta?? bA�o nA?n thu nha?�n vA� ta��ng ha�?p thA?ng tin A�a�? cho chA?ng ta tra??i nghia��m va�? mA�u sa??c A�a??n nay va?�n cA?n lA� ma��t cA?u ha�?i ch?�a cA? cA?u tra?? la�?i thoa?? A�A?ng. Theo lA? thuya??t va�? quA? trA�nh A�a��i la?�p mA�u sa??c (opponent color process) - do nhA� sinh lA? ha�?c ng?�a�?i A?a��c Ewald Hering (1834 - 1918) A�a�? xua??t nA?m 1892, sau A�A? A�?�a�?c Leo Hurvich (1910 - 2009) vA� va�? lA� Dorothea Jameson (1920 - 1998) kia�?m cha��ng nA?m 1957, ra��i A�?�a�?c Richard Solomon (1918 - 1995) ma�Y ra��ng nA?m 1970, ha�� tha��ng tha�� giA?c ca��a con ng?�a�?i thiA?n va�? so sA?nh sa�� khA?c nhau gia�?a pha??n a��ng ca��a 3 loa??i cA?c ta?? bA�o nA?n h??n lA� pha??n a��ng riA?ng ra?? ca��a ta��ng loa??i ta?? bA�o. CA? 3 kA?nh mA�u A�a��i la?�p (><) liA?n la??c ba?�ng A�ia��n hA?a va��i nA?o: A�a�? >< la�?c, lam >< vA�ng, vA� A�en >< tra??ng. KA?nh A�en tra??ng lA� kA?nh tiA?u sa??c, ta��c khA?ng mA�u, vA� tra??ng vA� A�en khA?ng pha??i lA� mA�u trong A?nh sA?ng. KA?nh nA�y cha�� ghi nha?�n A�a�� sA?ng ta��i. CA?c ta?? bA�o ha??ch so sA?nh thA?ng tin ta�� cA?c ta?? bA�o nA?n dA�i (vA?ng A?nh sA?ng A�a�?) va��i thA?ng tin ta�� cA?c ta?? bA�o nA?n trung (vA?ng A?nh sA?ng la�?c) A�a�? xA?c A�a��nh A�a�� A�a?�m nha??t, trong khi thA?ng tin ta�� cA?c ta?? bA�o nA?n dA�i (vA?ng A?nh sA?ng A�a�?) vA� nga??n (vA?ng A?nh sA?ng lam) A�?�a�?c so sA?nh va��i thA?ng tin ta�� cA?c ta?? bA�o nA?n trung (vA?ng A?nh sA?ng la�?c) A�a�? xA?c A�a��nh A�a�� a�?A�a�?a�? hoa?�c a�?la�?ca�?, cA?n thA?ng tin ta�� cA?c ta?? bA�o nA?n nga??n (vA?ng A?nh sA?ng lam) thA� A�?�a�?c so sA?nh va��i vA?ng A�a�? vA� la�?c A�a�? A�a�� a�?lama�? hay a�?vA�nga�?. Nh?� va?�y cA?c mA�u A�a��i la?�p khA?ng bao gia�? A�?�a�?c ca??m nha?�n cA?ng nhau. Khi nhA�n ranh gia��i gia�?a hai mA�u A�a�? vA� la�?c (cA?ng tone) A�a?�t ca??nh nhau, ta tha??y ranh gia��i nA�y nha??p nhA?y, mA� ta ga�?i lA� mA�u a�?A�A?nh nhaua�?.

18.5

A�Karl Ewald Konstantin Hering (1834 - 1918), A?ng ta�� ca��a lA? thuya??t A�a��i la?�p mA�u sa??c

18.6

A�H. 4 (a) - A?a�� nha??y ca??m (A�a�� ha??p tha�? t?�??ng A�a��i) ca��a cA?c ta?? bA�o que vA� nA?n theo b?�a��c sA?ng A?nh sA?ng

18.7

A�H.4 (b) - 6 mA�u s?? ca??p theo lA? thuya??t va�? quA? trA�nh A�a��i la?�p mA�u sa??c:

A�en >< tra??ng, A�a�? >< la�?c, vA� lam >< vA�ng

A�Khi ta nhA�n vA�o ma��t hA�nh vuA?ng cA? mA�u lA� ma��t trong 6 mA�u s?? ca??p nA?i trA?n, vA� da�? mA�u A�a�?, ra��i sau A�A? nhA�n sang ma��t ma?�t pha??ng tra??ng, ta tha??y xua??t hia��n ma��t hA�nh vuA?ng cA? mA�u A�a��i la?�p (hay mA�u bA?) va��i nA?, trong tr?�a�?ng ha�?p nA�y lA� mA�u la�?c. a??o giA?c nA�y ga�?i lA� hia��n t?�a�?ng d?� a??nh (afterimage). A?ia�?u quan tra�?ng a�Y A�A?y lA� ma??t ng?�a�?i ra??t nha??y ca??m va��i cA?c mA�u A�a�?, vA�ng, la�?c, lam, A�en vA� tra??ng, A�?�a�?c coi lA� 6 mA�u s?? ca??p (primary colors) trong lA? thuya??t quA? trA�nh A�a��i la?�p mA�u sa??c. VA� tha?? cA?c ta�� ha�?p ca��a 3 A?nh sA?ng A�a�?, la�?c vA� lam va��i c?�a�?ng A�a�� khA?c nhau cA? tha�? ta??o ra tra??i nghia��m va�? cA?c mA�u khA?c nhau trong nA?o ng?�a�?i. A?A? lA� ba??n cha??t ca��a cA?c mA? hA�nh nha?�m ta??o nA?n cA?c hA?a sa??c ta�� 3 mA�u A�a�? (R), la�?c (G) vA� lam (B) theo lA? thuya??t ca��ng mA�u, hay cyan (C) - mA�u gia�?a la�?c vA� lam, magenta (M) - mA�u gia�?a tA�m vA� A�a�?, vA� vA�ng (Y) theo lA? thuya??t tra�� mA�u (Xem ma�?c 3 vA� 4).

2. CA?c mA? hA�nh mA�u sa??cA�

a. Tha�?i Ca�� A?a??i, Trung Ca�� vA� Pha�?c H?�ng

Con ng?�a�?i bia??t va?? hA�ng cha�?c ngA�n nA?m tr?�a��c khi bia??t via??t. Ng?�a�?i ta A�A? tA�m tha??y cA?c ba��c hoa?? A�?�a�?c va?? cA?ch A�A?y ta��i 35-40 ngA�n nA?m trong cA?c hang A�a��ng ta??i chA?u A�u vA� Asc, trong khi cha�? via??t xua??t hia��n khoa??ng 3500 - 4000 nA?m va�? tr?�a��c. Aristotle (384 - 322 tr CN) lA� ng?�a�?i A�A? xA?y da��ng lA? thuya??t A�a?�u tiA?n va�? mA�u sa??c. Aritstotle cho ra?�ng mA�u sa??c lA� thua��c tA�nh ca��a ba�? ma?�t va?�t cha??t, tia nhA�n ca��a ng?�a�?i, cA�ng t?�??ng ta�� nh?� sa�� sa�? mA?, phA?ng ra ta�� ma??t cha??m vA�o va?�t cha??t khia??n ta bia??t A�?�a�?c mA�u ca��a chA?ng. Theo A?ng, cA?c mA�u A�a�?, da cam, vA�ng, la�?c, lam, tA�m cha�� lA� sa�� chuya�?n A�a��i sa??c A�a�� gia�?a mA�u A�en vA� mA�u tra??ng. Aristotle lA� ng?�a�?i A�a?�u tiA?n cho ra?�ng 3 mA�u A�a�?, la�?c vA� lam-tA�m ca��a ca?�u va��ng lA� 3 mA�u duy nha??t mA� cA?c hoa?? sa�? khA?ng tha�? nA�o pha ra A�?�a�?c [2]. LA? thuya??t mA�u sa??c ca��a Aristotle sau nA�y A�?�a�?c nhA� toA?n ha�?c FranA�ois da��Aguilon (1567-1617) ta??i Bruxelles ka?? tha��a trong tA?c pha?�m Opticorum libri sex (Quang ha�?c 6 ch?�??ng)[3] A�?�a�?c minh ha�?a ba�Yi danh hoa?? Peter Paul Rubens (1577 - 1640). Da��Aguilon coi A�a�?, vA�ng vA� lam lA� 3 sa??c a�?cao quA?a�? mA� ta�� A�A? cA? tha�? ta??o ra ta??t ca?? cA?c mA�u khA?c. A?A? lA� quan nia��m ta�� tha�?i Trung ca�� kha�Yi A�a?�u cho cA?ng cua��c truy tA�m cA?c mA�u s?? ca??p.

MA? hA�nh mA�u sa??c do hoa?? sa�? xA?y da��ng xua??t hia��n la?�n A�a?�u tiA?n vA�o cua��i t.k. XIV trong tA?c pha?�m ca��a Cennino Cennini (1370 - 1440), trong A�A? A?ng cho bia??t hoa?? sa�? dA?ng 7 mA�u ga��m 4 mA�u ta�� khoA?ng cha??t ta�� nhiA?n lA� A�en, A�a�?, vA�ng, la�?c, vA� 3 mA�u ta�� ta??o lA� pha??n tra??ng, lam ultramarine (ta�� A�A? lapis lazuli) hay lam azurite (khoA?ng va?�t A�a��ng), vA� vA�ng. CA?c mA�u nA�y A�?�a�?c lA�m ta�� cA?c cha??t mA�u (color pigments). MA�u vA�ng khoA?ng cha??t th?�a�?ng lA� vA�ng A�a??t (ochre) ta��c hydrated oxide sa??t (Fe2O3.H2O) (ochre vA�ng kim) hay oxide sa??t (Fe2O3) (ochre A�a�?). MA�u vA�ng nhA?n ta??o lA� pha?�m nhua��m. Nh?� va?�y A�a��i va��i hoa?? sa�?, mA�u s?? ca??p lA� cA?c cha??t mA�u (hay ha??t ba��t mA�u). Sa??c ca��a cha??t mA�u cha�� A�?�a�?c tha�? hia��n A�A?ng trong mA�u tinh khia??t hay mA�u nguyA?n khi mA�u a�Y da??ng bA?o hA?a va�? sa??c ta��c a�?noa�? nha??t. Hoa?? sa�? pha mA�u tra??ng vA�o mA�u nguyA?n A�a�? lA�m sA?ng mA�u lA?n, vA� pha mA�u A�en vA�o A�a�? lA�m ta��i mA�u A�i.

18.8

A�H. 5 (a) - VA� da�? va�? d?� a??nh: (TrA?n) NhA�n ta?�p trung khoa??ng 30 giA?y vA�o cha??m A�en a�Y gia�?a chia??c lA?, sau A�A? nhA�n sang na�?n tra??ng bA?n pha??i sa?? tha??y A?m ba??n: chia??c lA� mA�u la�?c hoa?�c cyan via�?n vA�ng.

A�18.9

H. 5 (b) - NhA�n ta?�p trung khoa??ng 30 giA?y vA�o cha??m A�a�? a�Y mi ma??t cA? gA?i trong ba��c hA�nh A?m ba??n bA?n trA?i, sau A�A? nhA�n ta?�p trung vA�o da??u a�?xa�? trA?n na�?n tra??ng bA?n pha??i sa?? tha??y hA�nh d?�??ng ba??n chA?n dung cA? gA?i.

18.10A�

H. 6 - S?? A�a�� ca��a Cennino Cennini va�? sa??c A�a�� trong tranh. Highlight: Pha?�n sA?ng nha??t, Lit surface: Ba�? ma?�t A�?�a�?c chia??u sA?ng,

Terminator: Imprimatura, Shadow: BA?ng ta��i, W: tra??ng, C: mA�u nguyA?n, U: MA�u va?? lA?t, Bk: A?en

A�CA?c mA�u nguyA?n khi A�?�a�?c tra��n va��i nhau A�a�?u ba�� xa��n A�i. VA� tha?? cA?c hoa?? sa�? tha�?i Ca�� A�a??i, Trung ca��, Pha�?c h?�ng, vA� Baroque trA?nh pha tra��n cA?c mA�u nguyA?n va��i nhau. Tuy Leonardo Da Vinci (1452 - 1519) coi 6 mA�u tra??ng, vA�ng, A�a�?, la�?c, lam vA� A�en lA� 6 mA�u s?? ca??p, nha�?ng mA�u nA�y khA?ng bao gia�? A�?�a�?c coi lA� cA?c mA�u c?? ba??n A�a�? pha ra cA?c mA�u tha�� ca??p nh?� trong cA?c mA? hA�nh hA?a sa??c sau nA�y, mA� cha�� A�?�a�?c dA?ng A�a�? A�a��nh va�� trong ha�� tha��ng hA?a sa??c. CA?c ba?�c tha?�y ca�� A�ia�?n A�A? dA?ng ka�? thua?�t va?? nhia�?u la��p A�a�? gia??m thia�?u sa�� pha tra��n cA?c mA�u nguyA?n trong ha��i hoa?? s??n da?�u. A?a?�u tiA?n ha�? va?? lA?t A�a�? xA?y da��ng khA?ng gian vA� hA�nh kha��i cha�� dA?ng 3 mA�u tra??ng, A�en (hoa?�c nA?u ta��i), vA� ochre. Sau A�A? ha�? lA?ng mA�u lA?n la��p va?? lA?t A�A? khA?. CA?c mA�u trung gian A�?�a�?c ta??o ba�Yi lA?ng cA?c mA�u nguyA?n lA?n nhau. VA� da�? khi va?? mA�u da tha��t cA?c ba?�c tha?�y ca�� A�ia�?n khA?ng pha vA�ng va��i A�a�? vA� tra??ng trA?n palette. Ha�? va?? lA?t ba?�ng tra??ng chA� va��i nA?u ta��i, la�?c A�a??t, ra��i lA?ng A�a�? vermillion hay A�a�? carmine lake lA?n. MA�u la�?c A�?�a�?c ta??o ba�Yi lA?ng mA�u ultramarine lA?n mA�u vA�nh chanh A�A? khA?, cha�� khA?ng pha??i tra��n ultramarine va��i vA�ng chanh trA?n palette. Nha�? A�A? bA?ng ta��i trong cA?c kia��t tA?c ca��a Leonardo, Rembrandt, Vermeer v.v. sau nhia�?u tha?? ka�� va?�n trong vA� sA?u tha??m cha�� khA?ng nA?ng choA?n vA� ba?�n nh?� cA?c hA?a sa??c bA?ng ta��i A�?�a�?c pha tra��n ta�� cA?c mA�u bA? nhau (complementary colors) trA?n palette ca��a nhia�?u hoa?? sa�? tr?�a�?ng phA?i a?�n t?�a�?ng sau nA�y. Ngha�� thua?�t hA?a sa??c A�?�a�?c xA?y da��ng trA?n ka�? thua?�t va?? nhia�?u la��p ca��a cA?c ba?�c tha?�y ca�� A�ia�?n cho ta��i gia�? va?�n A�?�a�?c coi lA� tuya��t A�a��nh ca��a ha��i hoa?? s??n da?�u. Tia??c thay nA? A�A? ba�� mai ma��t ka�? ta�� trA�o l?�u a?�n t?�a�?ng trong ha��i hoa?? cua��i t.k XIX, khi cA?c hoa?? sa�? ba??t A�a?�u hy sinh truya�?n tha��ng A�a�? A�A?nh A�a��i la??y sa�� a�?A�a��c A�A?oa�?.

b. MA? hA�nh mA�u sa??c ta�� t.k. XVII

Sa�� phA?t tria�?n ma??nh ca��a khoa ha�?c ka�? thua?�t trong t.k. XVII vA� tha�?i ka�? Khai sA?ng ca��a t.k. XVIII A�A? thA?c A�a?�y cA?c a��ng da�?ng lA? thuya??t vA�o tha��c tia��n. Via��c cA?c nhA� hA?a ha�?c cua��i t.k. XVII ta?�p trung nghiA?n ca��u cA?c cha??t mA�u vA� thua��c nhua��m A�a�? a��ng da�?ng trong ka�? ngha�� da��t A�A? khia??n khoa ha�?c chA? A? ta��i cA?c tha��c hA�nh ca��a hoa?? sa�?. NA?m 1664 nhA� hA?a ha�?c Robert Boyle (1627 - 1691) ng?�a�?i A?i-NhA�-Lan coi 5 mA�u A�en, tra??ng, A�a�?, vA�ng, vA� lam lA� cA?c mA�u s?? ca??p, cA? tha�? mA? pha�?ng sa??c ca��a vA? sa�� cA?c mA�u khA?c nhau trong ta�� nhiA?n, tuy khA?ng pha??i lA?c nA�o cA�ng A�a�� A�a�� la��ng la?�y.

18.11

A�H. 7 (a) - Isaac Newton (1642 - 1721)

LA? thuya??t mA�u sa??c ca��a Newton

Nh?�ng toA�n ba�� lA? thuya??t tra��u t?�a�?ng vA� ra??c ra��i va�? mA�u sa??c ca��a tha�?i Baroque A�A? ba�� Isaac Newton (1642 - 1721) la?�t nhA�o ba?�ng thA� nghia��m tA?n sa??c A?nh sA?ng vA�o nA?m 1671. Newton phA?t hia��n ra ra?�ng chA?m A?nh sA?ng tra??ng khi A�i qua ma��t lA?ng kA�nh thA� ba�� tA?ch ra thA�nh 7 chA?m A?nh sA?ng cA? mA�u A�a�?, da cam, vA�ng, la�?c, lam, chA�m vA� tA�m. Ba??y chA?m A?nh sA?ng A�??n sa??c nA�y sau khi A�i qua ma��t lA?ng kA�nh la��n ng?�a�?c thA� la??i ha�?p nha??t thA�nh chA?m A?nh sA?ng tra??ng. Sa�� A�a��t phA? mang tA�nh cA?ch ma??ng trong t?� duy A�A? xa??y ra khi Newton tA?ch riA?ng khA�a ca??nh toA?n ha�?c vA� khA�a ca??nh tA?m lA? trong quan nia��m va�? mA�u sa??c. A�ng A�A? cha��ng ta�? ra?�ng cA?c chA?m A?nh sA?ng cA? mA�u khA?c nhau trong quang pha�� khi chia??u qua va?�t cha??t thA� ba�� khA?c xa?? theo ma��t gA?c khA?c nhau. A?A? lA� lA? do khia??n khi chia??u qua lA?ng kA�nh, A?nh sA?ng tra??ng, do cA?c A?nh sA?ng A�??n sa??c ha�?p thA�nh, ba�� tA?ch ra thA�nh 7 chA?m A?nh sA?ng A�??n sa??c. A�ng tuyA?n ba�� A?nh sA?ng ta�� nA? khA?ng cA? mA�u sa??c mA� cha�� cA? sa��c ma??nh vA� kha?? nA?ng kA�ch A�a��ng ca??m giA?c va�? mA�u sa??c trong tA?m trA� ng?�a�?i quan sA?t.

Newton coi ca?? 7 mA�u A�a�?, da cam, vA�ng, la�?c, lam, chA�m vA� tA�m lA� 7 mA�u s?? ca??p ba�Yi khA?ng cA? mA�u nA�o cA? tha�? ba�� A�a��i sang mA�u khA?c ba?�ng khA?c xa??. Nh?�ng A?ng cA�ng phA?t hia��n ra ra?�ng chA?ng cA? tha�? hA?a tra��n va��i nhau. A?a?�c bia��t, A?ng phA?t hia��n ra vA?ng A?nh sA?ng ngoa??i quang pha�� (ta��c khA?ng cA? trong pha�� A?nh sA?ng tra??ng va��i 7 mA�u nA?i trA?n) khi A?ng chia??u A�a?�u nA�y ca��a pha�� A?nh sA?ng (tA�m) cha��ng lA?n A�a?�u kia (A�a�?). A�ng thu A�?�a�?c mA�u mA� sau nA�y cA? tA?n lA� magenta [4]. Newton cA�ng phA?t hia��n ra ra?�ng khi chia??u 3 hoa?�c 4 chA?m A?nh sA?ng A�??n sa??c cha��ng lA?n nhau, chA?ng cA? tha�? hA?a mA�u thA�nh mA�u tra??ng.

Ta�� quan sA?t nA�y Newton A�A? a�?dA?na�? A�a?�u vA� A�uA?i ca��a pha�� A?nh sA?ng nhA�n tha??y A�?�a�?c A�a�? sA?ng ta??o ra vA?ng mA�u sa??c A�a?�u tiA?n.

Trong vA?ng mA�u sa??c nA�y, Newton xa??p 7 mA�u t?�??ng a��ng va��i 7 cung trong A?m nha??c nh?� sau:

A?a�? t?�??ng a��ng va��i 1 cung gia�?a RA� (D) vA� Mi (E),

Da cam - A? cung gia�?a Mi (E) vA� Fa (F),

VA�ng - 1 cung gia�?a Fa (F) vA� Sol (G),

La�?c - 1 cung gia�?a Sol (G) vA� La (A),

Lam - 1 cung gia�?a La (A) vA� Si (B),

ChA�m - A? cung gia�?a Si (B) vA� Do (C),

TA�m - 1 cung gia�?a Do (C) vA� RA� (D),
trong A�A? dia��n tA�ch cA?c pha?�n EF, hay BC cha�� ba?�ng ma��t na��a dia��n tA�ch ca��a ma��t trong cA?c pha?�n CD, DE, FG, GA, AB, t?�??ng ta�� nh?� trong gam Do tr?�a�Yng (C major).
Tuy va?�y Newton A�A? nha?�m la?�n khi A�a��ng nha??t mA�u ca��a mA�u va?? va��i A?nh sA?ng mA� nA? pha??n chia??u. Tha�?i A�A? ng?�a�?i ta ch?�a hia�?u va�? A?nh sA?ng hA?a sa??c theo lua?�t ca��ng mA�u trong khi mA�u va?? hA?a va��i nhau theo lua?�t tra�� mA�u.

18.12

A�H. 8 - MA�u magenta (gia�?a) A�?�a�?c ta??o ba�Yi chia??u cha��ng lA?n nhau hai A�a?�u tA�m (trA?i) vA� A�a�? (pha??i) ca��a quang pha��.

18.1318.14

A�H. 7 (b) - Isaac Newton lA�m thA� nghia��m tA?n sa??c A?nh sA?ng

A�Khi tra��n cha??t mA�u A�a�?, vA�ng vA� lam va��i nhau, Newton A�A? A�a��ng nha??t mA�u xA?m thu A�?�a�?c va��i A?nh sA?ng tra??ng do 3 chA?m A?nh sA?ng A�a�?, la�?c vA� lam hA?a va��i nhau ta??o thA�nh. VA� tha?? Newton A�A? cho ra?�ng mA�u va?? cA�ng cA? 7 mA�u s?? ca??p: A�a�?, da cam, vA�ng, la�?c, lA�m, chA�m, tA�m, vA� nha�?ng mA�u nA�y cA�ng hA?a va��i nhau theo quy lua?�t t?�??ng ta�� nh?� 7 mA�u ca��a quang pha��. Ka??t lua?�n ca��a Newton mA?u thua?�n rA� rA�ng va��i tha��c ta?? ba�Yi ng?�a�?i ta nhanh chA?ng nha?�n tha??y ra?�ng khi tra��n mA�u va?? A�a�? vA� la�?c va��i nhau, ng?�a�?i ta khA?ng thu A�?�a�?c mA�u vA�ng nh?� Newton nA?i, mA� cha�� thu A�?�a�?c ma��t mA�u xA?m ngoA�t. Cua��c tranh cA?i gia�?a nha�?ng ng?�a�?i a��ng ha�� lA? thuya??t hA?a sa??c ca��a Newton vA� nha�?ng ng?�a�?i cha��ng A�a��i A�A? kA�o dA�i h??n 1 tha?? ka��.

A?a�� T?�a�?ng Linh

Did you find apk for android? You can find new Free Android Games and apps.